Badanie tomografii komputerowej (określane też jako TK lub CT) w wielu przypadkach wykonuje się z użyciem środka kontrastowego. Pozwala to uzyskać dokładniejszy obraz narządów i naczyń. Czym jest ten kontrast, jak się go podaje i czy jest szkodliwy?
Co to jest kontrast? Czym jest ta substancja?
Kontrast stosowany w tomografii komputerowej to środek zawierający jod, który po podaniu zmienia sposób pochłaniania promieniowania rentgenowskiego przez tkanki, sprawiając, że badane struktury są wyraźniej widoczne na obrazie TK. Po badaniu środek kontrastowy jest wydalany z organizmu głównie przez nerki, zwykle w ciągu 24 godzin.
Po co podaje się kontrast? Czy przy każdej tomografii jest to konieczne?
Kontrast jest niezbędny, gdy celem badania jest:
- ocena naczyń krwionośnych (np. angio-TK),
- wykrycie i charakterystyka guzów, zmian nowotworowych i przerzutów,
- dokładne określenie rodzaju zmian zapalnych i patologicznych – np. rozróżnienie torbieli od guza,
- dokładna ocena narządów miąższowych (wątroba, trzustka, nerki).
Bez kontrastu wiele z tych zmian w organizmie mogłoby być słabo widocznych albo trudno byłoby je odróżnić od zdrowych tkanek.
W niektórych sytuacjach kontrast nie jest konieczny do postawienia podstawowej diagnozy, choć znacznie zwiększa precyzję badania. Dotyczyć to może np.: kontroli wcześniej już dokładnie rozpoznanych zmian lub oceny pourazowej. Ostateczną decyzję o tym, czy tomografia komputerowa wymaga podania kontrastu zawsze podejmuje lekarz kierujący lub radiolog.
Jak podaje się kontrast przy tomografii?
W większości badań TK kontrast podawany jest dożylnie w ściśle kontrolowanej dawce i tempie. W badaniach przewodu pokarmowego kontrast bywa podawany doustnie, a w badaniach jelita grubego – czasem doodbytniczo,
Jak przygotować się do tomografii z kontrastem?
Najczęściej do wykonania tomografii komputerowej z kontrastem wymagane jest dostarczenie przez pacjenta aktualnych wyników badań:
- kreatynina we krwi (ocena funkcji nerek, istotna w związku z koniecznością wydalenia kontrastu po badaniu),
- czasem, w uzasadnionych przypadkach, lekarz może też zlecić zbadanie eGFR (wskaźnik filtracji nerkowej).
Badania te zwykle muszą być wykonane nie wcześniej niż 7–30 dni przed TK. Sszczegółowe zalecenia są zależne od placówki i pacjent jest o tym informowany. Jeśli takie zalecenie nie zostało wydane, zawsze należy dopytać.
Jakie choroby wymagają dodatkowych badań przed wykonaniem tomografii komputerowej z kontrastem?
Szczególnej uwagi przy tomografii wymagają pacjenci cierpiący na cukrzycę, choroby nerek, tarczycy i wątroby. W ich przypadku konieczne mogą być dodatkowe badania i środki ostrożności.
Choroby nerek
Ponieważ środek kontrastowy jest głównie wydalany z moczem, kondycja nerek wymaga szczególnej uwagi przed badaniem. Oprócz zbadania nerek czasem konieczne jest nawodnienie przed i po badaniu lub wykonanie badania w warunkach szpitalnych.
Cukrzyca
Konieczna jest ocena funkcji nerek, ponieważ cukrzyca może wpływać na ich stan. U pacjentów przyjmujących metforminę lekarz może zalecić jej czasowe odstawienie i wznowienie po kontroli działania nerek.
Choroby tarczycy
Kontrast jodowy może wpływać na gospodarkę hormonalną, dlatego też przy nadczynności tarczycy lub bardzo nieprawidłowym TSH badanie może wymagać dodatkowej konsultacji.
Czy złe wyniki badań wykluczają tomografię z kontrastem?
Podwyższona kreatynina nie zawsze wyklucza badanie. Może za to wymagać modyfikacji dawki kontrastu, dodatkowego nawodnienia pacjenta lub wykonania badania w warunkach szpitalnych. Trzeba się jednak liczyć z tym, że lekarz może też podjąć decyzję o badaniu bez kontrastu, gdyby mogło to stwarzać dla pacjenta duże ryzyko.
Nieprawidłowe TSH zwykle nie wyklucza badania automatycznie, ale może wymagać dodatkowej konsultacji endokrynologicznej podczas której lekarz zdecyduje o tym, czy można podać kontrast. Każdy przypadek oceniany jest indywidualnie, z uwzględnieniem korzyści diagnostycznych i ryzyka.
Jedzenie i picie przed i po tomografii z kontrastem
Przed badaniem TK z kontrastem zwykle zaleca się:
- nie jeść przez 4–6 godzin przed,
- można (a nawet należy) pić wodę niegazowaną.
Po badaniu
- można normalnie jeść,
- zaleca się picie większej ilości płynów, co przyspiesza wydalanie kontrastu z organizmu.
Jak często można przyjmować kontrast?
Jeśli sytuacja nie jest pilna zaleca się zachowanie odstępów kilku tygodni między badaniami z kontrastem, aby nerki miały czas na pełną regenerację. Nie ma jednak uniwersalnego, przestrzeganego w każdej sytuacji odstępu czasowego. Wszystko zależy od:
- stanu nerek,
- wieku,
- chorób towarzyszących,
- konieczności diagnostycznej.
W sytuacjach pilnych, jeśli korzyści diagnostyczne przewyższają ryzyko ewentualnych konsekwencji zdrowotnych, kontrast może być podany nawet kilkukrotnie w krótkim czasie.
Tomografia komputerowa z kontrastem to: badanie bezpieczne dla większości pacjentów. Wymaga prostego, ale ważnego przygotowania.
Kluczowe jest, aby poinformować lekarze kierującego na badanie o wszelkich chorobach przewlekłych i przyjmowanych na stałe lekach oraz dostarczyć aktualne, wymagane badania. Pacjent powinien też zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu, zwłaszcza po badaniu, bo przyspiesza to wydalanie środka kontrastowego z organizmu.